Zwitsers archief geeft dossier Mengele vrij, historicus ziet censuur
Het Zwitserse federale archief heeft 217 pagina's uit het inlichtingendossier over nazi-arts Josef Mengele openbaar gemaakt. Historicus Gérard Wettstein, die de vrijgave via de rechter afdwong, noemt de lakkingen in het dossier een vorm van censuur.
Het Zwitserse federale archief heeft het dossier openbaar gemaakt dat de nationale inlichtingendienst NBD over de nazi-oorlogsmisdadiger Josef Mengele had aangelegd. De vrijgave volgt op een gerechtelijke uitspraak die historicus Gérard Wettstein had afgedwongen. Het gaat om 217 pagina's die nu online staan, waaronder krantenknipsels uit internationale media, inreisverboden, politieverslagen en getuigenverhoren van mensen die Mengele mogelijk hebben gezien.
Mengele was tijdens de Tweede Wereldoorlog kamparts in het Duitse vernietigingskamp Auschwitz. Hij was onder meer verantwoordelijk voor de selectie van wie bij aankomende transporten onmiddellijk naar de gaskamers werd gestuurd. Vanwege zijn ogenschijnlijk minzame houding kreeg hij de bijnaam «Engel des Doods». Als arts voerde hij ook medische experimenten uit op gevangenen, die zonder verdoving werden geopereerd of niet behandeld om het verloop van ziekten te kunnen bestuderen. Vaak gebruikte hij tweelingen, omdat hij de gevolgen dan gemakkelijk kon vergelijken.
Na de oorlog wist Mengele naar Zuid-Amerika te ontkomen, waar hij jarenlang onder een valse naam leefde. Hij overleed in 1979 tijdens een zwemtocht in Brazilië. De geruchten dat hij in de jaren zestig Zwitserland zou hebben bezocht, vormen de aanleiding voor het onderzoek van Wettstein. Mengele werd toen al gezocht als oorlogsmisdadiger, en een bezoek aan Europa zou dus uiterst gevoelig liggen. Mogelijk hield iemand in Zwitserland hem de hand boven het hoofd.
Het was al bekend dat Mengele eind jaren vijftig op skivakantie ging in het Zwitserse Engelberg, nog voordat er een opsporingsbevel tegen hem was uitgevaardigd. Volgens de geruchten dook hij in 1961 nog eens op in Zürich, maar hard bewijs daarvoor ontbreekt. De NBD wilde het dossier aanvankelijk tot 2071 geheimhouden, maar de rechter oordeelde dat het valt onder een regeling die eerdere publicatie verplicht. Op grond van dat vonnis heeft het nationaal archief de stukken nu vrijgegeven.
Wettstein wijst erop dat sommige delen van het dossier nog altijd zijn weggelakt. De NBD zegt dat zo «spaarzaam mogelijk» te hebben gedaan, maar staatsgeheimen en persoonsgegevens te moeten achterhouden. «Een vorm van censuur», concludeert Wettstein bij de omroep SRF. Volgens hem houdt de inlichtingendienst zich daarmee niet aan de gerechtelijke uitspraak. Wettstein zegt alle informatie uit het archief nodig te hebben om de geruchten te kunnen bevestigen of ontkrachten. Zo nodig is hij bereid opnieuw naar de rechter te stappen.
